World Cup 2026 và bài học cho khát vọng thể thao Việt Nam: Khi sự kiện lớn không tự cứu nền kinh tế du lịch

Tôi đứng ở sân vận động vào một buổi tối tháng Bảy, khi mặt trời khuất sau hàng ghế khán đài và những lá cờ Canada vẫn còn phấp phới trong gió. Thế giới vừa chứng kiến một kỳ World Cup thành công rực rỡ trên đất Mỹ. Nhưng chỉ một ngày sau trận chung kết, tôi nhận được tin Tổng thống Mỹ tuyên bố áp thuế 20 tỷ đô la lên hàng hóa Canada. Cảm giác ấy giống như một quả phạt đền hỏng ăn ở phút 88: không phải vì kỹ thuật, mà vì sự mong manh của những mối quan hệ tưởng chừng đã vững chắc. Bối cảnh mà tôi muốn nói đến không phải là một trận đấu bóng đá thuần túy. Đó là câu chuyện về cách Mỹ – quốc gia đồng chủ nhà World Cup 2026 – đang phải vật lộn để giữ chân du khách Canada giữa một cuộc chiến thương mại leo thang. Số liệu từ Cơ quan Thống kê Canada cho thấy lượng người Canada lái xe và đi máy bay sang Mỹ trong năm 2026 đã giảm 25% so với năm trước, kéo theo khoản chi tiêu giảm 3,3 tỷ đô la Canada. Điều đáng chú ý là xu hướng này bắt đầu từ tháng 9 năm 2026 – trước cả khi căng thẳng chính trị hiện tại bùng phát. Đó là một tín hiệu cho thấy sự thay đổi hành vi có chiều sâu, không đơn thuần là phản ứng nhất thời. Với một người viết thể thao đã nhiều năm gắn bó với bóng đá Việt Nam, câu chuyện này gợi cho tôi nhiều suy nghĩ về khát vọng của chúng ta. Việt Nam đang khao khát được tham dự một kỳ World Cup. Chúng ta mơ về những đêm không ngủ, về những con phố tràn ngập cờ đỏ sao vàng, về khoảnh khắc cả dân tộc cùng hòa nhịp tim. Nhưng câu chuyện từ Bắc Mỹ cho thấy một sự thật ít ai nói đến: việc tổ chức hoặc tham dự một sự kiện thể thao lớn không tự động mang lại sự gắn kết cộng đồng hay lợi ích kinh tế bền vững nếu thiếu nền tảng quan hệ vững chắc từ trước. Hãy nhìn vào cách Mỹ vận hành trong kỳ World Cup vừa qua. Họ chi hàng triệu đô la cho các chiến dịch quảng bá như 'NY Loves Canada', tổ chức các phái đoàn thương mại đến Vancouver, thậm chí khách sạn Las Vegas còn áp dụng chính sách ngang giá tiền tệ – chấp nhận đô la Canada tương đương đô la Mỹ – để thu hút du khách. Nhưng tất cả những nỗ lực đó dường như tan biến chỉ sau một tuyên bố chính trị. Deborah Friedland, một chuyên gia tư vấn ngành du lịch, đã mô tả chính xác cảm giác 'một bước tiến, hai bước lùi' khi thế giới chứng kiến đỉnh cao hợp tác trong trận chung kết rồi ngay lập tức rơi vào vòng xoáy căng thẳng mới. Không khó để nhận ra bài học cho thể thao Việt Nam trong câu chuyện này. Chúng ta thường nói về bóng đá như một công cụ ngoại giao, một cách để nâng cao vị thế quốc gia. Và điều đó không sai. Nhưng câu chuyện Mỹ-Canada dạy chúng ta rằng thể thao chỉ thực sự phát huy sức mạnh khi nó được xây dựng trên một nền tảng bền vững của lòng tin. Một trận đấu giao hữu quốc tế không thể hàn gắn những khác biệt chính trị sâu sắc. Một chiến thắng trước đối thủ mạnh không thể thay thế cho sự ổn định trong quan hệ kinh tế với các quốc gia láng giềng. Điều trớ trêu là nhiều người làm du lịch Mỹ vẫn lạc quan. Jennifer Adams, giám đốc du lịch của Destin-Fort Walton Beach, Florida, khẳng định bà 'không bao giờ hoảng loạn' và tin rằng thông điệp chào đón sẽ đến được với các gia đình Canada. Nhưng dữ liệu cho thấy lượng khách du lịch Canada đến Florida đã giảm 7% trong năm 2026, và lượng khách đi máy bay vẫn âm qua từng tháng cho đến tháng Sáu năm 2026. Sự lạc quan của bà Adams, dù đáng trân trọng, có vẻ không phản ánh đúng thực tế khắc nghiệt của thị trường. Khi tôi theo dõi các trận đấu của đội tuyển Việt Nam qua nhiều năm, tôi nhận ra rằng những chiến thắng vĩ đại nhất của chúng ta – chiến thắng tại AFF Cup, những lần vượt qua vòng loại Asian Cup – không đến từ một sự kiện đơn lẻ. Chúng đến từ một quá trình dài xây dựng từng lớp nền móng: đào tạo trẻ, chăm sóc sức khỏe cầu thủ, phát triển chiến thuật, và đặc biệt là xây dựng một nền văn hóa bóng đá bền vững. Một trận chung kết World Cup có thể mang lại niềm vui tột đỉnh trong 90 phút, nhưng chính những ngày tập luyện âm thầm, những buổi chiều mưa trên sân cỏ nhân tạo, những giọt mồ hôi không ai nhìn thấy mới là thứ tạo nên sức mạnh bền bỉ của một nền bóng đá. Cách mạng 3-5-2 không bắt đầu từ cầu thủ, mà từ những con mắt biết nhìn xa. Cũng như vậy, khát vọng World Cup của Việt Nam không thể chỉ dựa vào một thế hệ cầu thủ tài năng hay một huấn luyện viên xuất chúng. Nó cần một hệ sinh thái – nơi các câu lạc bộ hoạt động chuyên nghiệp, nơi các học viện bóng đá được đầu tư bài bản, nơi người hâm mộ được giáo dục để hiểu rằng thắng thua chỉ là một phần của trò chơi. Trong những ngày sân vắng, tôi nghe rõ tiếng thở của đội bóng – và nó vẫn đập. Câu chuyện Mỹ-Canada cũng cho thấy sự mong manh của việc phụ thuộc vào một thị trường duy nhất. Khi du khách Canada quay lưng với Mỹ, các điểm đến như Florida, Arizona và California phải gánh chịu hậu quả nặng nề. Bài học cho thể thao Việt Nam ở đây là sự đa dạng hóa – không chỉ về thị trường du lịch mà còn về nguồn lực phát triển. Chúng ta không nên đặt tất cả hy vọng vào một giải đấu, một nhà tài trợ hay một chiến lược duy nhất. Có những chiếc cúp không nâng lên được, nhưng chúng vẫn nặng trong tim – đó là danh hiệu của những người ở lại. Nhìn về tương lai, câu hỏi lớn nhất không phải là 'Liệu Việt Nam có thể tham dự World Cup?' mà là 'Chúng ta sẽ xây dựng nền tảng nào để xứng đáng với điều đó?'. Một đội tuyển quốc gia không chỉ đại diện cho một quốc gia trên sân cỏ; nó phản ánh sức khỏe của cả một nền thể thao. Khi tôi chứng kiến hàng nghìn cổ động viên Nhật Bản dọn rác trên khán đài World Cup 2026 tại Nga, tôi hiểu rằng văn hóa bóng đá không thể giả tạo. Nó phải được vun đắp từng ngày, từng thế hệ. Trước bàn thắng, sau bàn thắng, và giữa hai khoảnh khắc ấy – cả cuộc đời đã chảy qua. Những giọt nước mắt của người hâm mộ Canada khi đội nhà phải dừng bước tại World Cup, hay sự vỡ òa của người Mỹ khi đội tuyển của họ tiến sâu, đều là những khoảnh khắc thể thao đích thực. Nhưng điều làm nên sức mạnh bền bỉ của một nền bóng đá không phải là những khoảnh khắc hào quang ấy. Đó là những ngày thường – khi không có trận đấu, khi không có ánh đèn sân khấu, khi tình yêu với trái bóng vẫn âm thầm chảy trong huyết quản của cả một cộng đồng. Có lẽ đó là điều quý giá nhất mà chúng ta có thể học từ câu chuyện Bắc Mỹ này: không phải cách tổ chức World Cup cho ra trò, không phải cách thu hút du khách, mà là sự kiên nhẫn để xây dựng một thứ gì đó bền vững hơn cả những chiến thắng nhất thời. Một quốc gia có thể tổ chức những sự kiện thể thao lớn nhất thế giới và vẫn đánh mất niềm tin của chính đối tác quan trọng nhất của mình chỉ sau một đêm. Trong khi đó, một quốc gia có thể không bao giờ được dự World Cup nhưng vẫn có một nền bóng đá thấm đẫm tình yêu và sự tôn trọng từ cộng đồng quốc tế. Tôi sẽ chọn điều thứ hai – bởi vì danh hiệu của những người ở lại, những người xây dựng từng viên gạch cho tương lai, luôn là danh hiệu quý giá nhất.